Dobre książki o dojrzewaniu dla nastolatków pomagają zrozumieć emocje, które w tym wieku bywają bardzo silne. Pierwsza miłość, kłótnie z rodzicami, presja rówieśników i pytanie „kim jestem?” to trudne tematy. Jednak młodzi ludzie nie zawsze chcą o nich rozmawiać. Dlatego czasem łatwiej im o nich przeczytać. Poniżej znajdziesz zatem 10 polskich książek dla młodzieży 12+ i 14+ wraz z krótkimi opisami.
Dlaczego warto kupić książki o dojrzewaniu dla nastolatków?
Dorastanie to czas wielu zmian naraz. Nastolatek szuka własnego zdania, przeżywa pierwsze zauroczenia i coraz mocniej odczuwa oceny rówieśników. Jednocześnie relacje w domu stają się bardziej skomplikowane. Książka nie rozwiąże tych problemów. Może jednak pokazać, że inni przeżywają podobne rozterki.
Co więcej, powieść daje bezpieczny dystans. Czytelnik obserwuje decyzje bohatera i sam ocenia ich skutki. Dzięki temu łatwiej mu potem nazwać własne uczucia. Z kolei dla rodzica wspólna lektura bywa dobrym pretekstem do rozmowy. Zamiast pytać wprost „co się dzieje?”, możesz zapytać, co Twoje dziecko sądzi o wyborach bohaterki. Właśnie dlatego książki o dojrzewaniu dla nastolatków warto mieć w domowej biblioteczce.
10 książek o dojrzewaniu dla nastolatków, które warto znać
Wybraliśmy książki o dojrzewaniu dla nastolatków, które dotykają czterech ważnych spraw: akceptacji siebie, pierwszej miłości, relacji w rodzinie i szukania własnej drogi. Wszystkie napisali polscy autorzy.
1. Nie będziesz szczęśliwa
Łucja ma na twarzy czerwoną plamę, na którą nie pomagają ani zioła, ani talizmany, ani szpitalne zabiegi. Inni wyśmiewają ją i pokazują palcami. Na szczęście dziewczyna jest silna, a rodzice i braciszek dają jej wsparcie. Nie będziesz szczęśliwa Beaty Ostrowickiej to zatem powieść o akceptacji siebie i o pięknie, które nosimy w sobie. Szczególnie poruszy nastolatkę, która porównuje się z innymi.
2. Zielone martensy
Introwertyczny Feliks zakochuje się w Otylii. Dziewczyna ubiera się ekstrawagancko, nie przejmuje się opinią innych i wciąż się uśmiecha. Dopiero po pewnym czasie Feliks odkrywa jej sekret i rozumie, że są do siebie podobni. Jednocześnie od wyjazdu mamy do pracy cały dom spoczywa na jego głowie. Zielone martensy Joanny Jagiełło to więc historia o miłości i samotności. Książka zdobyła także drugą nagrodę w IV edycji Konkursu Literackiego im. Astrid Lindgren.
3. Tylko gdy pada deszcz
Ślub rodziców sprawia, że Kuba i Zuzia stają się przybranym rodzeństwem. Następnie na obozie surfingowym w Jastarni rodzi się między nimi uczucie. Oboje czują się jednak zagubieni. Kuba wyjeżdża więc do Anglii, a Zuza spotyka się z kolegą ze szkoły i rozwija pasję filmową. Tylko gdy pada deszcz Joanny Jagiełło pokazuje przede wszystkim, jak skomplikowana bywa pierwsza miłość w patchworkowej rodzinie.
4. Obronić królową
Nastoletnia Greta musi zamieszkać z ojcem, jego żoną i ich córką w małym miasteczku. Szybko okazuje się, że młodszej Lili nie sposób nie lubić. Z kolei Igor, chłopak z sąsiedztwa, jest przyjacielski i patrzy na Gretę w szczególny sposób. Dziewczyna skrywa jednak olbrzymią tajemnicę, a w nowej klasie trafia na rywalkę. Powieść Barbary Kosmowskiej Obronić królową zdobyła także wyróżnienie w IV Konkursie Literackim im. Astrid Lindgren.
5. Pas startowy
Kornelia i Krystian mają dobry adres, markowe ubrania i mnóstwo zajęć pozalekcyjnych. Mimo to nie czują się wybrańcami losu. Brakuje im przede wszystkim czułości, zrozumienia i rodzinnego ciepła. Katarzyna Ryrych przypomina, że prawdziwym pasem startowym w dorosłe życie jest miłość bliskich. Pas startowy warto przeczytać także rodzicom, bo wiele mówi o dorosłych oczekiwaniach wobec dzieci.
6. Świat Mundka
Trzynastoletni Mundek chce rysować komiksy, ale jego ojciec nie widzi w tym przyszłości. Z kolei Inga trzyma swoje marzenia w tekturowym pudle na dnie szafy. Świat Mundka opowiada o walce o własne pasje i o tym, jak atmosfera domu kształtuje młodego człowieka. Książka Katarzyny Wasilkowskiej zdobyła ponadto wyróżnienie w konkursie Książka Roku 2020 Polskiej Sekcji IBBY.
7. Sezon na zielone kasztany
To jedenaście opowiadań Barbary Kosmowskiej o życiu współczesnych nastolatków. Wśród bohaterów jest Iga z ulicy Kasztanowej, która prowadzi blog i idzie do nowej szkoły. Jej mama natomiast nie ma dla niej czasu. Historie pokazują problemy, ale także ich jasną stronę. Sezon na zielone kasztany zdobył również nagrodę w III Konkursie Literackim im. Astrid Lindgren. Krótka forma pomoże zacząć nastolatkowi, który rzadko czyta.
8. Pepa w raju. Najkrótsza opowieść o miłości
W miasteczku wszyscy wiedzieli, że Pepa jest niezwykła. Najlepiej wiedział to jednak Michał, zakochany w niej po uszy. Kiedy zabrakło dziewczyny w martensach w kwiaty, jego świat poszarzał i skurczył się. W książce Katarzyny Ryrych Michał sam opowiada swoją krótką love story. Pepa w raju to więc poruszająca opowieść o sile pierwszego uczucia.
9. Koniec gry
Bohater powieści Anny Onichimowskiej, siedemnastoletni Alek, powoli wchodzi w dorosłość. Spotyka się z pierwszymi dziewczynami, pracuje dorywczo u słynnego reżysera i sam wyjeżdża do Londynu. Jednocześnie stopniowo dostrzega, że interesują go mężczyźni. W końcu decyduje się na coming out przed znajomymi i rodziną. Koniec gry pokazuje drogę, którą młoda osoba przechodzi, aby zaakceptować siebie.
10. Mąciciel
W niedalekiej przyszłości piętnastoletni Jonasz dostaje wezwanie na obowiązkowy zabieg porządkowania głowy. Problem w tym, że chłopak lubi swoją głowę taką, jaka jest. Trafia więc do Amonu, tajnego ośrodka dla takich jak on. Mąciciel Pawła Beręsewicza to dystopia o samodzielnym myśleniu, odwadze i pierwszych nieśmiałych uczuciach. Dlatego dobrze sprawdzi się u nastolatka, który woli fantastykę od powieści obyczajowych.
Książki o dojrzewaniu dla nastolatków – zestawienie
W tabeli zebraliśmy wszystkie książki o dojrzewaniu dla nastolatków z tej listy. Dzięki temu łatwo porównasz wiek i główny temat.
| Tytuł | Autor | Wiek | Dla kogo / temat |
|---|---|---|---|
| Nie będziesz szczęśliwa | Beata Ostrowicka | 12+, 14+ | akceptacja siebie, wygląd |
| Zielone martensy | Joanna Jagiełło | 12+ | pierwsza miłość, samotność, introwertyzm |
| Tylko gdy pada deszcz | Joanna Jagiełło | 12+, 14+ | pierwsza miłość, nowa rodzina |
| Obronić królową | Barbara Kosmowska | 12+, 14+ | nowa szkoła, rodzina, zauroczenie |
| Pas startowy | Katarzyna Ryrych | 12+ | relacje z rodzicami, presja |
| Świat Mundka | Katarzyna Wasilkowska | 12+ | pasje, marzenia, relacja z ojcem |
| Sezon na zielone kasztany | Barbara Kosmowska | 12+, 14+ | opowiadania, codzienność nastolatków |
| Pepa w raju. Najkrótsza opowieść o miłości | Katarzyna Ryrych | 12+, 14+ | pierwsza miłość, tęsknota |
| Koniec gry | Anna Onichimowska | 12+ | tożsamość, akceptacja siebie, starsza młodzież |
| Mąciciel | Paweł Beręsewicz | 12+, 14+ | dystopia, wolność myślenia, pierwsze uczucia |
Książki o dojrzewaniu dla nastolatków – pytania rodziców
Od jakiego wieku dać dziecku książkę o dorastaniu?
Wszystkie książki o dojrzewaniu dla nastolatków z tej listy mają w katalogu oznaczenie 12+, a część także 14+. Dla 12- i 13-latka dobrym startem będą „Świat Mundka” albo „Sezon na zielone kasztany”. Z kolei „Koniec gry”, w którym bohater ma 17 lat, lepiej trafi do starszego nastolatka. Najważniejsze są jednak dojrzałość i zainteresowania Twojego dziecka.
Jak rozmawiać z nastolatkiem o przeczytanej książce?
Nie rób z lektury sprawdzianu. Zamiast tego zapytaj, którą postać polubił i co sam zrobiłby na jej miejscu. Możesz również przeczytać tę samą książkę i podzielić się własnym zdaniem. Dzięki temu rozmowa przypomina wymianę opinii, a nie przesłuchanie.
Co zrobić, gdy książka porusza trudny temat?
Niektóre książki o dojrzewaniu dla nastolatków dotykają spraw takich jak samotność, presja czy orientacja seksualna. Najpierw przeczytaj opis albo fragment książki, który często znajdziesz na jej stronie. Następnie zdecyduj, czy dziecko jest gotowe na taką historię. Jeśli masz wątpliwości, zaproponuj wspólne czytanie i krótką rozmowę po każdym rozdziale.
Czy są materiały do pracy z tymi książkami w szkole?
Tak. Na przykład do „Mąciciela” udostępniamy scenariusz lekcji dla klas VII–VIII. Scenariusze i inne materiały znajdziesz w zakładce Do pobrania.
Podsumowanie: jak wybrać książkę o dorastaniu?
Najlepsze książki o dojrzewaniu dla nastolatków nie dają gotowych odpowiedzi. Zamiast tego pokazują bohaterów, którzy błądzą, kochają i szukają siebie. Dlatego dopasuj tytuł do wieku i aktualnych przeżyć Twojego dziecka. Więcej propozycji według wieku znajdziesz w poradnikach: książki dla 13-latka, książki dla 14-latka oraz książki dla 15-latka i 16-latka. Zajrzyj także do kategorii książki dla dzieci 11–13 lat i książki dla młodzieży.